Transformacja energetyczna w Europie nie traci poparcia, ale traci bezwarunkową akceptację. Polacy w swoich ocenach wpisują się w ten trend i coraz wyraźniej pokazują, że ambitne cele klimatyczne muszą iść w parze z bezpieczeństwem energetycznym i przewidywalnymi kosztami. W innym wypadku społeczne wsparcie dla zmian zaczyna słabnąć.

Więcej realizmu, mniej deklaracji

Wyniki tegorocznego badania European Survey, przeprowadzonego przez Fundację E.ON i instytut Civey w jedenastu krajach Europy, pokazują zmianę społecznego podejścia do transformacji energetycznej. Ochrona klimatu pozostaje ważna, ale rośnie znaczenie elementów dotyczących jednostki: odporności systemu, kosztów energii i lokalnych korzyści z inwestycji. W skali europejskiej 75% respondentów obawia się wpływu zmian klimatu na przyszłe pokolenia. Aż 82% oczekuje od rządów bardziej zdecydowanych działań w sektorze energetycznym. Jednocześnie spada przekonanie do stabilności dostaw, a gotowość do indywidualnych wyrzeczeń jest coraz mniejsza.

W Polsce ta zmiana jest szczególnie wyraźna. 72% badanych uważa, że transformacja wspiera długoterminowy dobrobyt kraju, a 63% ankietowanych pozytywnie ocenia dążenie do osiągnięcia neutralności klimatycznej Unii Europejskiej do 2050 roku. Jednocześnie poparcie dla wycofania się z międzynarodowych porozumień klimatycznych spadło do 46%. Dla respondentów coraz większe znaczenie mają również koszty i bezpieczeństwo energetyczne.

– Wyniki badania pokazują, że Polska przechodzi dziś warunkową transformację energetyczną. Polacy nie odrzucają jej, ale oczekują, że będzie prowadzona w sposób odpowiedzialny. Musi być rozumiana przez społeczeństwo nie jako obciążenie, ale inwestycja w bezpieczeństwo i przewidywalność kosztową, odporność systemu oraz większą niezależność energetyczną. To właśnie te czynniki będą w najbliższych latach decydować o tempie i skali zmian – mówi Andrzej Modzelewski, prezes E.ON Polska i Fundacji E.ON w Polsce.

Granice akceptacji transformacji

Jednym z najważniejszych wniosków płynących z raportu jest rosnące znaczenie kwestii ekonomicznych. W Polsce wyraźnie widać przejście od ogólnej akceptacji kierunku zmian do bardziej pragmatycznej oceny kosztów i korzyści.

Poczucie bezpieczeństwa w kwestii dostaw energii spadło z 56% do 52%. Widać to także w podejściu do instrumentów finansowych: 56% respondentów sprzeciwia się opłatom za emisję CO₂. To najniższy poziom akceptacji w Europie i odwrócenie trendu z poprzedniego roku, kiedy 59% badanych w Polsce popierało takie rozwiązanie. Jednocześnie ponad połowa respondentów deklaruje gotowość do zaakceptowania wyższych kosztów energii, jeśli przełożą się one na bezpieczne i pewne dostawy.

Akceptacja zaczyna się lokalnie

Badanie pokazuje, że największe poparcie zyskują konkretne działania zauważalnie w codziennym otoczeniu i przynoszące namacalne korzyści. W Polsce najwyżej oceniana jest rozbudowa infrastruktury rowerowej, którą popiera 63% badanych. Pozytywnie postrzegane są także farmy fotowoltaiczne, wskazane przez 53% respondentów, oraz turbiny wiatrowe, które wskazało 47% badanych.

To ważny sygnał, który należy uwzględnić w dalszej komunikacji o transformacji. Akceptację społeczną zyskują dziś  nie abstrakcyjne mechanizmy, ale inwestycje, które poprawiają jakość życia, zwiększają lokalne bezpieczeństwo i są zrozumiałe z perspektywy codziennych doświadczeń.

W badaniu widać też zmianę w postrzeganiu docelowego miksu energetycznego w najbliższych latach. Energia jądrowa, która rok wcześniej dominowała w odpowiedziach dotyczących głównego źródła energii w przyszłości w Polsce, straciła na znaczeniu - wskazania spadły z 37% do 25%. Jej kosztem wzrosło znaczenie energii słonecznej i wiatrowej.

Zmęczenie transformacją w codziennym życiu

Choć 72% Polaków nadal uważa, że może indywidualnie przyczyniać się do ochrony klimatu, to dane pokazują pierwsze oznaki zmęczenia zmianą. Spada skłonność do działań, które wiążą się z dodatkowymi kosztami albo wymagają większego wysiłku. W Polsce odsetek osób kupujących odzież z drugiego obiegu spadł z 50% do 43%, a produkty ekologiczne wybiera dziś 42% respondentów.

Podobny rozdźwięk widać w obszarze mobilności. Polska należy do krajów najbardziej popierających rozwój infrastruktury rowerowej, ale jednocześnie jest jednym z rynków o najniższym poziomie wykorzystania zelektryzowanych środków transportu - na poziomie 5–6%. To pokazuje, że nowe rozwiązania są akceptowane przede wszystkim wtedy, gdy nie obciążają nadmiernie budżetów gospodarstw domowych.

Europa: wspólny kierunek, różne tempo

Polskie przekonania wpisują się w szerszy europejski trend. W większości krajów utrzymuje się wysokie poparcie dla działań klimatycznych i energii odnawialnej, ale zmienia się społeczny język tej debaty. Ochrona klimatu coraz częściej przestaje być postrzegana jako kwestia indywidualnych wyborów, a zaczyna być traktowana jako zadanie dla państwa, dotyczące systemu i infrastruktury.

- Obserwujemy rosnący sceptycyzm wobec uproszczonych obietnic w polityce klimatycznej. Jednocześnie rośnie emocjonalna świadomość wyzwań związanych ze zmianą klimatu, napędzana przede wszystkim troską o przyszłe pokolenia. W codziennym życiu widzimy jednak wyraźne zmęczenie koniecznością ponoszenia wyrzeczeń. Ludzie oczekują dziś bardziej niż kiedykolwiek, że rozwiązania będą sprawiedliwe społecznie i przewidywalne finansowo, a politycy zapewnią stabilne ramy działania - podkreśla Stephan Muschick, prezes Fundacji E.ON w Niemczech.

Transformacja przyspieszy tylko wtedy, gdy będzie bliska ludziom

Poparcie dla działań klimatycznych nie znika, ale słabnie tam, gdzie pojawia się obawa o wzrost kosztów bez wyraźnych korzyści w kwestii bezpieczeństwa i jakości życia. Z kolei lokalne inwestycje i rozwiązania, które przynoszą konkretne efekty, przyczyniają się do większej akceptacji społecznej.

To bezpieczeństwo energetyczne, przewidywalność kosztów i realne, zauważalne lokalnie korzyści będą w najbliższych latach decydować o tempie i skuteczności transformacji.

Szczegółowe wyniki badania European Survey 2026 dostępne są na stronie internetowej Fundacji E.ON. Szczegółowe wnioski skupiające się na Polsce można pobrać z biura prasowego E.ON Polska.